Zawarłeś umowę kredytu konsumenckiego. Otrzymałeś harmonogram spłaty, z którego wynika, że każda rata obejmuje część kapitałową i odsetkową. Ale czy z harmonogramu możesz dowiedzieć się, kiedy i w jakiej wysokości spłacasz prowizję, składkę ubezpieczeniową albo inny koszt kredytowany zgodnie z umową?
W setkach spraw, w których analizowałam harmonogramy spłaty, odpowiedź brzmiała: nie. Koszty te były finansowane początkowo przez bank, a następnie ujmowane w racie jako część kapitału. Konsument nie widział więc, jaka część jego wpłat jest zwrotem rzeczywiście udostępnionych pieniędzy, a jaka spłatą kosztów kredytu, również tych pozaodsetkowych.
Sąd Najwyższy właśnie ułatwił kredytobiorcom dochodzenie roszczeń z tytułu sankcji kredytu darmowego m.in. w oparciu o nietransparentność harmonogramu.
Na czym polegał problem?
Wyobraź sobie kredyt, w którym konsument faktycznie otrzymuje 100 000 zł, ale bank dolicza do zobowiązania jeszcze 10 000 zł prowizji. Kredytobiorca nie płaci prowizji od razu — zostaje ona skredytowana, czyli rozłożona na raty.
W harmonogramie bank pokazał jednak wyłącznie:
- część kapitałową raty,
- część odsetkową raty,
- pozostałe saldo zadłużenia.
Jeżeli prowizja zostaje w całości ukryta w pozycji „kapitał”, konsument nie może sprawdzić, ile rzeczywiście spłaca z tytułu np. prowizji ani kiedy ten koszt zostanie spłacony. Nie wie też, jak taki mechanizm wpływa na jego rozliczenia, w szczególności przy wcześniejszej spłacie kredytu.
Co orzekł Sąd Najwyższy?
W najnowszym wyroku w sprawie II CSKP 89/26 Sąd Najwyższy przypomniał, że całkowita kwota kredytu i całkowity koszt kredytu to osobne kategorie.
Całkowita kwota kredytu to pieniądze faktycznie oddane konsumentowi do dyspozycji. Natomiast obok odsetek również prowizja, opłaty i koszt składki obowiązkowego ubezpieczenia należą do całkowitego kosztu kredytu. Koszt nie staje się kapitałem tylko dlatego, że bank rozłożył go na raty.
Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, że nie jest właściwą praktyką „ukrycie” kosztu w kapitale kredytu. Harmonogram ma przedstawiać konsumentowi pełną informację o jego zobowiązaniu.
Czy nietransparentny harmonogram = sankcja kredytu darmowego?
Konstrukcja każdej umowy wymaga indywidualnej oceny. Jak dotąd kwestia nietransparentnego harmonogramu w sprawach, w których konsumenci domagali się zastosowania sankcji kredytu darmowego, była przez sądy często marginalizowana, a nawet pomijana.
Z omawianego wyroku Sądu Najwyższego wynika, że ukrycie kosztów w kwocie kapitału w treści harmonogramu może naruszać art. 30 ust. 1 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim. Naruszenie tego przepisu to jedna z przesłanek do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. A do zastosowania tej sankcji wystarczy wystąpienie jednej z ustawowych przesłanek. Nieprawidłowe sporządzenie harmonogramu może więc zostać uznane przez sąd za jedyną i wystarczającą przyczynę, żeby zastosować sankcję kredytu darmowego. Najczęściej jednak ta przesłanka występuje łącznie z niedozwoloną praktyką pobierania odsetek od kredytowanych kosztów kredytu.
Sąd Najwyższy dał w ten sposób potężne oręże kredytobiorcom. Natomiast nadal ostateczną decyzję co do zasadności oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego będzie podejmował sąd powszechny wyrokujący w Twojej sprawie.
Jak mogę samodzielnie sprawdzić umowę pod tym kątem?
Jeśli masz umowę kredytu konsumenckiego (w tym pożyczki), w pierwszej kolejności zwróć uwagę na to, czy kredytodawca obciążył Cię kosztami pozaodsetkowymi, takimi jak prowizja, składka ubezpieczeniowa, opłata za uruchomienie kredytu lub pożyczki. Kredytodawcy, a zwłaszcza pożyczkodawcy, potrafili być bardzo kreatywni w wymyślaniu nazw dla takich kosztów.
Jeśli znajdziesz taki koszt w umowie, zbadaj, czy został on skredytowany, czyli opłacony początkowo przez kredytodawcę z zamysłem, że będziesz go spłacał w ratach. Nie mówimy o sytuacji, w której sam z własnych oszczędności opłaciłeś taką kwotę.
Po stwierdzeniu, że koszt został skredytowany, przejdź do harmonogramu spłat. Czy widzisz w nim kolumnę dotyczącą spłaty tego kosztu, czy tylko podział raty na kapitał i odsetki? Praktyka przedstawiania harmonogramu pozbawionego informacji o kredytowanym koszcie może wiązać się z możliwością dochodzenia roszczeń.
Chcę działać, co dalej?
Masz kredyt konsumencki i nie wiesz, czy Twoja umowa została nieprawidłowo skonstruowana? Zaufaj mojemu wieloletniemu doświadczeniu w analizie umów kredytowych i prowadzeniu sporów z bankami i instytucjami pożyczkowymi. Sprawdzę, czy sankcja kredytu darmowego dotyczy Twojej umowy – zarówno w związku z nieprawidłowym harmonogramem, jak i na podstawie innych ustawowych przesłanek.
